Błąd
  • JUser::_load: Nie można załadować danych użytkownika o ID: 70
A+ A A-

Kansai-ben - dialekt regionu Kansai

Oceń ten artykuł
(5 głosów)
Termin Kansai (używany zamiennie z bardziej oficjalnym określeniem Kinki) oznacza tereny siedmiu prowincji środkowej Japonii: Shiga, Mie, Nara, Kyōto, Wakayama, Ōsaka i Hyōgo. Pojęcie kansai-ben oznacza lokalne dialekty tego regionu, na które składają się banshū-ben (Okayama), ōsaka-ben (Ōsaka) i kōyto-ben (Kyōto), a także inne, np. awa-ben z okolic Awaji i wschodniego Shikoku (Tokushima). Pośród nich najbardziej rozpoznawalna jest gwara z Ōsaki - głównego japońskiego portu morskiego od czasów nowożytności.

Porty morskie w każdym kraju i czasie posiadały status miejsc szczególnych. Głównie z racji obecności marynarzy-obcokrajowców, którzy stanowili obcy żywioł pośród rodzimej ludności. Strefa styku lokalnego i obcego obyczaju (języka, religii itp.) zawsze i wszędzie była obszarem zagrożonym potencjalnym konfliktem społecznym. Nie inaczej było w Japonii, która ostatecznie wypędzając w I pol. XVII w. obcokrajowców, zachowała ograniczone kontakty jedynie w bezwyznaniową Holandią, walczącą wtedy o swą niepodległość z arcykatolicką Hiszpanią. Holenderskie statki mogły przez ponad 200 lat dobijać do sztucznej wysepki Dejima w Nagasaki na Kyūshū, gdzie ich załogi pozostawały pod ścisłą kontrolą władz shogunatu. Pomimo pełnej izolacji Japonia zapewniła sobie tym sposobem wygodne "okno na świat".

Szczególny charakter miast portowych dawał okazję do tworzenia innych odmian języka - z reguły uproszczonego i bardziej bezpośredniego w stosunku do klasycznych form literackich. Ośrodki portowe z natury rzeczy były dużymi centrami handlu międzynarodowego, który kształtował odmienną świadomość mieszkanców, bardziej otwartych na zagraniczne nowinki i kontakty z obcokrajowcami. Podobnie jest w Osace - jej mieszkańcy, w porównaniu do stołecznego Tokyo, są bardziej skorzy do zawierania osobistych kontaktów i nowych znajomości. Kupiecka natura znajduje wyraz zarówno w bardziej natrętnej reklamie sprzedawców jak i w zwyczaju targowania cen przez kupujących. Metropolitalni tokijczycy widzą w tym na ogół brak wychowania czy ogłady towarzyskiej, a mieszkańcy Osaki odwzajemniają się im opinią o sztucznym sztywniactwie "tych ze stolicy".Ta wyraźnie odmienna mentalność obejmuje także język codzienny - tokijczycy trzymają się z zasady poprawnego standardu jezykowego (hyōjungo), podczas gdy "ci z Osaki" posługują się na co dzień swą barwną, tradycyjną gwarą lokalną. To tyle wstępu, który tłumaczy językowy fenomen kansai-ben.

Poniżej przedstawię najważniejsze cechy, charakterystyczne dla japońszczyzny Zachodniej Japonii. I tak - w kansai-ben akcent toniczny pada na ostatnią sylabę, co zmienia melodykę całej frazy, dając wrażenie zdania pytajnego (gdyż naturalne pytanie zawiera z reguły intonację wznoszącą). Fraza "watashi-wa pōrandojin-desu"(jestem Polakiem) w standardzie brzmi "watashi-WA PŌrando-jin-DEsu", podczas gdy w kansai-ben będzie to "watashi-wa PŌrando-JIN-deSU".A dalej - różne końcówki, charakterystyczne dla języka mężczyzn/kobiet czy form emfatycznych (np.-wa, -na, -ne) odgrywają odmienne role. Standardowe zdanie "hayaku ikanakya-yo" (muszę/-sisz/-simy się pospieszyć) w kansai-ben zabrzmi "hayō ikana akan-wa".

Znamienne jest częste stosowanie końcówki -san, towarzyszącej wielu zwrotom czy frazom jak np. otera-san - świątynia buddyjska (zamiast otera w standardzie), arigatō-san - dziękuję (zamiast arigatō), ohayō-san - dzień dobry (zamiast ohayō), erai-san - kapitalnie/wspaniale (zamiast erai), czy an-san - grzecznie "ty" (zamiast anata).

Kontynuując temat - zaimki osobowe miewają w kansai-ben odmienne formy: oira (my), wate (staromodne ja), wagahai/yo (archaizujace "ja") czy atashi (kobiece "ja"). Czasami inny jest też ich kontekst relacji społecznej (temae/temē czy kisama brzmią w hyōjungo o wiele bardziej obcesowo/napastliwe niż w kansai-ben).

Często nieznana kobieta określana jest przez mężczyznę mianem oneechan (starsza siostra), a on przez nią oniichan (starszy brat) - i to bez względu na wiek obojga. Klient w sklepie zwraca się do sprzedawcy czy ekspedientki per ojisan/ojichan/otchan (wujku) lub obasan/obachan (ciociu).

Specyficzne sytuacje pozwalają na szczególne formy pozdrowień jak np.os/oss, ya czy oi.
Końcówka -kaina podważa prawdopodobieństwo danego zdarzenia czy zjawiska.
Słowo waya nadaje negatywny odcień opisywanej sytuacji (naganny bałagan/chaos).
Zamiast formalnego a so-desu-ka, w Kansai częściej używa się sokka/sōkka czy naruhodo.
Prośba zawarta w codziennym zwrocie kudasai przybiera forme chōdai.
Standardowe słowo chigau (nie tak/inaczej) występuje jako chau, a forma rozkazująca suru-na (nie rób!) w kansai-ben zamienia się w sentoki (od sentoite czyli sen-to oku).

Reasumując dalsze porównania - główne różnice pomiędzy japońskim standardem a kansai-ben można sprowadzić do siedmiu punktów:
  • forma negatywna czasowników i przymiotników, która w japońskim standardzie czasu teraźniejszego zawiera koncówkę -nai, (w formie archaicznej -nu, -zu), zmienia się na -hen (-n). Np. wakaranai (nie rozumiem/nie wiem) to wakarahen.
  • standardowa forma negatywna czasu przeszłego (-nakatta) przybiera postać -henkatta
  • nkatta, np. yarehenkatta (nie zrobiłem), shirankatta (nie wiedziałem) - zamiast yaranakatta, shiranakatta.
  • podwojona w hyōjungo spółgłoska (zwłaszcza "tt" i "kk") zamienia się w przedłużenie poprzedzającej ją samogłoski, np. omotta (myślałem) staje się omōta.
  • czasownik iru (w standardzie "być" dla żywych istot) przybiera postać oru (w hyōjungo jest to forma grzecznościowo-skromna), a negacja inai - to orahen/oran.
  • da (de-aru) w standardzie, staje się ya/ja a daro_ (chyba będzie) zmienia się w yarō (łatwo o pomyłkę z tak samo brzmiącym słowem o znaczeniu "facet").
  • przysłówkowa forma przymiotników (-ku/-ku naru) przybiera postać wydłużonej samogłoski poprzedzającej, np. atsuku naru (robi się goraco) to atsū-naru, yoku wakaru (dobrze rozumiem) to yō-wakaru, a yoroshiku (polecam się twej pamięci/pamiętaj o mojej prośbie) to yoroshū.
  • formy imperatywne mogą być odmienne niż w hyōjungo, np. hayaku tabero! (jedz szybko!) to hayō tabee!
To tyle odnośnie teorii. A teraz chciałbym zilustrować powyższe reguły najważniejszymi przykładami, które nasi P.T.Czytelnicy najprawdopodobniej słyszeli w japońskim radiu czy telewizji (choć pewnie czasami nie do końca je rozumiejąc). zwroty grzecznościowe:

(kansai-ben - znaczenie - hyōjungo)
  • oideyasu - witajcie, zapraszam - irasshaimase
  • yō okoshi - dobrze, że przyszedłeś - irasshaimase
  • okoshiyasu - cieszę się, że cię widzę - irasshaimase
  • maido - dzięki/zawsze do usług - dōmo, arigato
  • ōki-ni - dziękuję - arigatō gozaimasu
  • maido, ōki-ni - dziękuję bardzo - dōmo, arigatō gozaimasu
  • gomenyasu - przepraszam - gomen kudasai
  • ee tenki-ya-ne - ładna dziś pogoda - ii tenki-desu-ne
  • sunmahen/sunmasen - proszę mi wybaczyć - sumimasen/suimasen
  • ohayō-san dosu - dzień dobry/witaj - ohayō-gozaimasu
  • genki-ka? - jak zdrowie? - genki?
  • genki-ya! nie - narzekam/w porządku - genki-yo!
  • nanka attan chau? - coś się wydarzyło? - nani-ka atta-no?
  • betsu-ni kamahen - bez zmian/nic nowego - betsu-ni kamawanai
  • donai shitotten/donai shitetan? - jak się miewasz? - dō shiteta?
  • do shitan/nanka attan? - o co chodzi? - dō shitan-da/dō shita-no?
  • nani yattottan/-totten? - co porabiałeś? - Naniyatteta?
  • nani hanashitottan/-totten - o czym ty mówisz? - nani-o hanashiteta-no?
pewność/wątpliwość:

(kansai-ben - znaczenie - hyōjungo)

  • honma? - serio? - hontō?
  • honma-ni sō-ya-na - istotnie na to wygląda - hontō-ni sō-da-ne
  • honma-kaina! - nie może być! - hontō-ka-yo!/uso!
  • sonna koto arukaina - coś takiego nie jest możliwe! - sonna koto aru-ka-yo/sonna koto aru hazu-wa nai
  • ...-ga ottakaina - ... nie istnialy! (od oru) - ...-ga ita-ka-yo/-ga ita hazu-wa nai
  • nanka hen-ka?/nanka hen? - coś się tu nie zgadza? - nanka okashii-no-kai?
  • honma kamo-na/honma kamo - być może, że to nawet i prawda - hontō kamo-ne/hontō kamo
  • wakarahen-na/shirehen/shiren - wakaranai-ne
  • sō-ya-de! - no pewnie! - sō-da-yo!
  • sō-ya-na! - z pewnością! - sō-desu-ne!
  • sora sō-ya! - na pewno tak! - sore-wa sō-da!
  • atarimae-ya/-yan! - bez wątpienia! - atarimae-da-yo!
  • een chau-ka? - no i dobrze/czy to źle? - iin-ja-nai-ka?
  • ee-na - w porządku - ii-na
  • yute-mi - no powiedz - itte mite
  • sora waya-ya-na! - to kompletna bzdura! - sore-wa mecha-da-ne!
  • mō waya-ya! - to już jakaś paranoja! - mō mecha-mecha-da!
  • nande-ya/nande-ya-nen? - dlaczego? - dōshite? nande?
  • nande-yarō? - ciekawe dlaczego? - dōshite-darō?
  • sō-nan? - ach, tak? - sō-na-no?
  • sora dō-demo ee-kedo... - w każdym razie... - betsu-ni ii'n-da-kedo...
  • dotchi-demo ee - którekolwiek/cokolwiek - nan-demo ii
ile?

(kansai-ben - znaczenie - hyōjungo)
  • kore nanbo-ya? - ile to kosztuje? - kore-wa ikura-desu-ka?
  • mittsu kōtara chotto makete kurehen-ka? - czy będzie nieco taniej jeśli kupię trzy sztuki? - mittsu kattara chotto makete kuremasen-ka?
  • chotto maketoite-ya - czy mogę liczyć na małą obniżkę? - sukoshi waribiki dekimasen-ka?
  • sunmahen, mekerimahen-nen - niestety nie mogę nic opuścić - gomen nasai, waribiki dekinai'n desu
  • kore-wa bottakuri yatta - to nie było warte tej ceny - kau kachi-wa nakatta
  • machigainō ureru bez wątpienia uda się to sprzedać - machigainaku ureru
  • nanbo yatte-mo wakarahen-wa - jak bardzo bym się nie starał, to nie zrozumiesz - ikura yatte-mo wakaranai-yo
  • nanbo demo motte kite przynieś tyle, ile tylko chcesz - ikura demo motte kite kudasai
  • nanbo nan-demo sore-wa hidoi - jakby nie patrzeć, jest to straszne/niedopuszczalne - ikura nan-demo sore-wa hidoi- desu
jedzenie i picie:

(kansai-ben - znaczenie - hyōjungo)

  • oneechan, biiru ippon moraemakka? - czy mogę dostać jedno piwo? - sumimasen, biiru ippon itadakimasu-ka?
  • biiru ippon chōdai - proszę o jedno piwo - biiru ippon kudasai
  • kore chūka-ryōri-to chau-yarō - to chyba nie jest chińska potrawa - kore chūka-ryōri ja-nai-deshō
  • gottsuosan-deshita - dziękuję, było bardzo dobre - gochisō-sama-deshita
  • chotto otchan, kashiwa ōmori-ni shitoite-ne - poproszę dużą porcję kurczaka - chotto ojisan, toriniku ōmori -ni shitoite-ne
  • mō tabete shimōtan-ya/mō - już zjadłem - mō tabechatta
  • mōtabetan-yarō - jużchyba zjadł - mōtabetan-darō
  • tabete-mo kamahen? - czy już mogę jeść? - tabete-mo kamawanai?
  • nanka mono taran-wa/tarahen-wa - czegoś tu brakuje (do smaku) - nanika mono taranai/tarinai
  • oishii-wa - doskonałe/wyborne - oishii/umai-ne
  • mazui-wa/mazu - niesmaczne! - mazui!
  • nurukute ee-nen - może być chłodne - nurukute-mo ii
  • nonde mi/tabete mi - spróbuj wypić/zjeść - nonde mite/tabete mite
  • obachan-no okonomiyaki-wa oishii oman-na - tutejsze okonomiyaki są doskonałe/wyborne - koko-no okonomiyaki-wa saikō
zaprzeczenie/dezaprobata:

(kansai-ben - znaczenie - hyōjungo)

  • chau-de - nie, inaczej - chigau-yo
  • chaun-to chau? - przecież jest na odwrót! - chigaun-ja nai?
  • chau-wa - pomyliłem się - chigau
  • nanka chaun-ka? - czy coś się nie zgadza? - nanka chigau-no?
  • uso-yarō! - to niemożliwe! - uso-darō!
  • akan-de/akan-wa - to się nie da zrobić - muri-da-yo
  • yū koto-wa ikan-yarō - tak się pewnie nie uda - iu koto-wa ikanain-darō
  • yūtara akan-zo! - nie wolno ci tego/tak powiedzieć! - ittara dame-da zo!
  • nani yatten-ne-ya/nani yatten - ależ, co ty robisz! - nani yatteru!
  • nen! nani kangaeton-ya,aho! - co ty sobie myślisz, głupcze! - nani kangaeten-darō, baka!
  • sonna aho-na - pierwszy raz słyszę takie głupoty - sonna baka-na
  • yō yū-wa - łatwo powiedzieć - yoku iu-yo!
  • mō ee/mō ee-wa! - już dość tego! - mō ii/mō iin-da-yo
  • makashi - zaufaj mi/zostaw to na mojej głowie - makase-nasai
  • dekihin/dekehen - nie mogę tego zrobić - dekinai
samopoczucie/dolegliwości:

(kansai-ben - znaczenie - hyōjungo)

uwaga na inne znaczenie monomorai w kansai-ben i w hyōjungo:
  • mebachiko - jęczmień (na oku) - monomorai
  • kaze hikan yō-ni bōshi kabutta hō-ga ee - lepiej załóż czapkę, aby się nie przeziębić - kaze hikanai tame-ni bōshi kabutta hō-ga ii-yo
  • sonna simpai sen-demo ee- - nie ma co się tak martwić - sonna shimpai iranai-yo
    yan/sonna-wa shimpai sen- de ee-yo
  • bochi-bochi-ya-na/-den-na - nie nagorzej/tak sobie/jakoś - ma-ma-desu-ne
  • mo akite shimōta/mōta/ - już mi się znudziło/mam tego dość - mō akichatta/mō unzari-shita, aki-ga kita
  • ano hito mō shinde shi- mōtan-ya-te - słyszałem, że on już zmarł - ano hito mōshinjatta-tte
  • ippen mō yūta-kedo, wakarehenkatta-yarō- choć mu już raz mówiłem, chyba mnie nie zrozumiał - ikkai mō itta-kedo wakaranakatta-darō
  • wakarimahen/wakarahen/ wakarehen/wakaran - nie rozumiem - wakarimasen/wakaranai/ wakannai
  • gomen,machigōta - przepraszam, pomyliłem się - gomen, machigatta
  • wakarehen sonnan/sonnan wakaran-yan! - a skądże mam to wiedzieć!- wakaranai sonna!
  • yō wakarahen-kedo... - nie jestem pewien/nie wiem - yoku wakaranain-da-kedo...
  • sōomowahen-ka/sō omoehen-ka? - nie myślisz tak/nie sądzisz? - sō omowanai?
  • nanni-mo yuwahen-kamo shirehen-nen - może nic nie powiedzieć - nani-mo iwanai-kamo-shirenai
  • nan-tomo yuwarehen-nen/ ien-na/yuwen-na - nie mam nic do powiedzenia - nan-tomo ienai
  • kirai-ya yūteta-no-ni nande ittan? - dlaczego tam poszedłeś skoro sam powiedziałeś, że ci się nie podoba? - kirai-datte itteta-no-ni dōshite itta-no?
  • nande akan-nen? - dlaczego nie można/wolno?- dōshite dame-desu-ka?
Na podstawie powyższych przykładów nasi P.T. Czytelnicy mają ogólny obraz odmienności kansai-ben w porównaniu do hyōjungo. Jak widać problem nie jest taki prosty, bo poza intonacją, sprawa dotyczy też wielu innych aspektów językowych; generalnie mówiąc trudność rozumienia kansai-ben zawiera się w przedziale 10-90% (zależnie od poziomu znajomości hyōjungo, wrodzonegpo wyczucia językowego i konkretnego słowa/frazy/zdania).

Zainteresowanych tym tematem zachęcam do wymiany opinii (serdecznie zapraszam do dalszej dyskusji na łamach naszej Gazety).

Skomentuj

Upewnij się że wypełniłeś wymagane informacje w polach oznaczonych (*).
Podstawowy kod HTML jest dozwolony.

Pozostań w kontakcie

© 2010 Polonia.JP

Logowanie lub Rejestracja

Zaloguj się